Tükəzban Göyüşova
(Azərbaycan МЕA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu)
Azərbaycanın böyük tarixi keçmişə malik yaşayış yerlərindən biri də qədim Mingəçevirdir. Mingəçevir tarixi abidələrlə zəngin olmaqla yanaşı, müqəddəs pirləri, ocaqları ilə də məşhurdur.
2004-cü ilin iyul ayında Mingəçevir şəhərində elmi ezamiyyətdə olduğumuz vaxtda diqqətimizi ərazidə geniş yayılmış ağac pirləri və ziyarətgahlar çəkdi. Mingəçevir kənd qəbiristanlığında «Şıx Abdal Baba» zirayətgahı və ziyarətgahdakı palıd ağacı, həmin qəbiristanlıqda sərdabə tipli qəbrin üstündə bitmiş Əncir ağacı, Mərkəzi şəhər xəstə-xanasının həyətindəki Armud ağacı piri, Mingəçevir kəndində «Veys Baba» ocağındakı «Qopan ağac» adı ilə tanınan palıd ağacı piri, Kürün sol sahilində «Yel baba» piri
və buradakı saqqız ağacı, Qarabağdan məlum müharibədən sonra Mingəçevirə köçmüş Seyid Məhəmməd ağanın ocağı Mingəçevir və ətraf rayon-ların əhalisi tərəfindən ən çox ziyarət edilən ocaqlardır.
Müsahibimiz AMEA-nın müxbir üzvü, t.e.d., professOr Vəli Hüseyn oğlu Əliyevdir.
Vəli müəllim, bilirsiniz ki, xalqın, millətin mənəvi təkamülündə alimlərin, ziyalıların xüsusi yeri var. Siz uzun illərdir ki, xalqın maddi və mənəvi mədəniyyətinin öyrənilməsi ilə məşğulsunuz. Bu çoxşaxəli tədqiqatlarınız hansı elmi nəticələr vermişdir?
Ən böyük nailiyyətlər Naxçıvan MR-da apardığım tədqiqatların nəticəsində əldə olunub. Burada mədəniyyətimizin bir sıra sahələri üzrə konkret tədqiqat işləri aparılmış və öyrənilməyən bir çox problemlər araşdırılmışdır. Bunlardan birisi xalqımızın ilkin sivilizasiya, mənəvi mədə-niyyəti ilə bağlı olan problemlərdir. Naxçıvanda, eləcə də Naxçıvanla əlaqəli şəkildə Qarabağ abidələrinin materiallarının öyrənilməsi ilə də bağlı aparılan araşdırmalar e.ə.V-I minilliklər ərzində Azərbaycanın qədim əhalisi arasında sivilizasiya, yəni ilkin şəhər mədəniyyəti səviyyəsinə yüksəlməsini əks etdirən materiallar əldə olunmuşdur.
Anar Ağalarzadə
(Azərbaycan МЕA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu)
Türbələr və məzar daşları Azərbaycan tarixinin yazılı səlnamələrindən biridir. Bu memarlıq abidələrinin üzərinə həkk olunmuş ərəbdilli kitabələr vasitəsilə, dövrün ictimai-siyasi, iqtisadi və mədəni həyatından ən mükəmməl və tutarlı fakt kimi məlumat almaq mümkündür. Bu cəhətdən ilk dəfə tədqiq etdiyimiz «Qara Seyyid piri» epiqrafik abidələri maraq doğurur.
Ağstafa rayonunun Qıraq Kəsəmən kəndi yaxınlığında, Bakı-Tbilisi-Ceyhan boru xətti üzərində aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı, orta əsr yaşayış yerinin (müəllifin bilavasitə iştirakı ilə) yaxınlığında yerli əhali arasında «Qara Seyyid piri» adlandırılan pir və sən dövr müsəlman qəbiristanlığı qeydə alınmışdır. Qəbiristanlıqda XX əsr türbələri öz əzəmətli görünüşünə görə diqqəti cəlb edir. Bu türbələr XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəlləri memarlıq dövrü üçün xarakterikdir.
Omar and Gabupiya, Macau Vashaklshdze
(Ghose, Vansco Archaeological Museum)
Far beyond the Georgian-deserved fame enjoyed by universities ¬ kalnye ancient Vani. Early information about the archaeological finds Wani appeared in 19 century. The first research is pro ¬ led a famous Georgian scientist, academician E. Takayshvili which ¬ romu belongs first scientific publication of the Antiquities Wani. In 1896, he went to Wani and met with local residents, Akhvlediani. Ahvlediapi settled on the hill at the beginning of the century XVU. According to local newspaper dated 1896: «locals secretly to each other sell ancient objects …». E. Takayshvili begins research ¬ ment on the hill, and, in light of these findings, first to determine the chronology of archaeological sites Wani. He also predicted their scientific importance: «This small hill like a mountain in the Kerch Mitridat» - he wrote later.
Şəlalə Bağırova
(Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kolleci)
Bəşər tarixində hər bir arxeoloji dövr iqtisadi, ictimai və mədəni həyatda yeniliklər və kəşflərlə əlaMətdar olmuşdur. Bu cəhətdən neolit - yeni daş dövrü xüsusilə seçilmişdi. Daşişləmə sahəsində cilalama üsulunun kəşfi, dulusçuluq və toxuculuq kimi ibtidai sənət sahələrinin mənimsənilməsi və nəhayət, maddi istehsal sahələrinə tam keçid neolit dövrünün mühüm nailiyyətləri olmuş, insanlığın gələcək inkişaf yolunu müəyyənləşdirmişdi. Təsadüfi deyil ki, mütərəqqi ingilis arxeoloqu Qordon Çayld əsas istehsal formalarına - əkinçilik və maldarlığa keçidi «neolit inqilabı» kimi qiymətləndirmiş və bununla neolit dövrünün bəşəriyyət tarixindəki yerini və əhəmiyyətini açıqlamışdı.
Bəşəriyyətin Mədəni-tarixi inkişafında neolit dövründə meydana çıxan dulusculuq da az rol oynamamışdı.
Solmaz Qaşqay
(Azərbaycan MEA Tarix İnstitutu)
Azərbaycan Cənubi Qafqazın mərkəz və şərq hissələrində yerləşir. Zəngin təbiəti və müxtəlif iqlim qurşağı olduğuna görə bu ərazi təsərrüfatın bir çox sahələrinin inkişafı üçün əlverişli şəraitə malikdir. Bununla bərabər, о həm də şimalla cənubun, qərblə şərqin birləşdiyi, strateji cəhətdən mühüm nöqtədə yerləşir və ona görə tarix boyu qonşuların nəzər diqqətini özünə cəlb edib. Şimal sərhədləri Xəzər dənizinə qədər enən Qafqaz dağları ilə hüdudlanırdı ki, bu da istehkamların qurulması, yadellilərin basqınından müdafiə və ticarətə nəzarət baxımından əlverişli idi.
Maddi mədəniyyət abidələrinin arxeoloji tədqiqi göstərir ki, bu diyar qədim zamanlardan Məskunlaşıb, tarixi inkişafın bütün Mərhələlərindən keçib, özünə məxsus mədəniyyətə malik olub və On Asiyanın qonşu dövlətləri ilə müxtəlif əlaqə və münasibətlər qurub.
Çox təəssüf ki, Azərbaycan ərazisində ərəb dövrünə qədərki yazılı mənbələr çox az miqdarda aşkar edilib.
Roza Arazəva
(Xəzər Universitəsi)
Mənsur Məhəmməd oğlu Mənsurov 1936-cı ildə Qazax rayonunun İkinci Şıxlı kəndində dünyaya göz açmışdır. 1954-cü ildə kənd orta məktəbini bitirib, Bakı Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinə daxil olmuşdur. Universitet həyatından səma AMEA Tarix İnstitutunun Arxeologiya şöbəsində laborant vəzifəsində əmək fəaliyyətinə başlayıb. 1961-ci ildən kiçik elmi işçi kimi müxtəlif (Mingəçevir, Bakı, Qobustan, Torpaqqala, Qazax) ekspedisiyalarda iştirak edib.
Mirheydər Mirzəyev, Bəhlul İbrahimov
(Azərbaycan MEA Tarix İnstitutu, Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu)
Azərbaycanın. və Yaxın Şərqin qədim tarixinin görkəmli tədqiqatçısı, mixi yazılar üzrə tanınmış mütəxəssis və arxeoloq kimi sorağı ölkəmizin hüdudlarından çox-çox uzaqlara çatan Solmaz xanımın artıq 70 yaşının tamamlandığını ilk dəfə eşitdikdə təəccübümü gizlədə bilmədin. Nədənsə, həmişə asta addımlarla və düşüncəli gəzən, kövrək və incə, lakin elmi mübahisələrdə sərt və barışmaz olan Sol¬maz Qaşqayın elə həmin asta addımlar da həyatının növbəti onilliyinə qədəm qoymasına inanmaq istəmədim…
Ilyas Babayev
(Institute of Archeology and Ethnography, National Academy of Sciences of Azerbaijan)
In late 2005, at 92 city life concentrated ¬ chalsya famous Georgian historian, archaeologist, a connoisseur of great museums, ancient history of Georgia, the entire Caucasus and neighboring countries, opinion leaders of Georgia, Academician Andrei Melitonovich Apakidze.
Tarix Dostiyev
(Bakı Dövlət Universiteti)
XX əsrin 50-80-ci illəri Azərbaycanın orta əsr abidələrinin öyrənilməsində xüsusi bir Mərhələni təşkil edir. Bu dövr çöl tədqiqatlarının miqyasının genişlənməsi, ardıcıl və məqsədyönlü xarakter daşıması, əldə olunan faktik materialların tarixi mənbəyə çevrilməsi, orta əsr maddi Mədəniyyətinin ayrı-ayrı məsələlərinə dair çoxsaylı elmi məqalələrin, bir sıra ümumiləşdirici sanballı monoqrafik tədqiqat əsərlərinin yazılıb çap olunması ilə əlamətdar olur.
